Mevzuat

 

 

E-Atıklar Mevzuatı

 
Elektrikli ve elektronik atık miktarının kontrolsüz şekilde artmasıyla önlem alınması ihtiyacı doğmuş ve Avrupa Birliği Komisyonu 2002 yılından itibaren bu konuda harekete geçmiştir. “Zararlı Maddelerin Sınırlandırılması”yla ilgili ROHS (Restriction of Hazardous Substances) Direktifi ve “Elektrikli ve Elektronik Ekipman Atıklarına” yönelik WEEE (Waste of Electronic and Electrical Equipment) Direktifi AB tarafından uygulanmaktadır.  

ROHS, Avrupa Konseyi'nce tarafından kabul edilen; elektronik cihaz üretiminin çevreye zarar vermemesi için, elektrikli ve elektronik ürünlerin üretiminde sağlığa zararlı maddelerin kullanımını kısıtlayan kurallardır. WEEE ise, temelde elektrikli ve elektronik ekipman atıklarının ayrı toplanmasını ve geri kazanımını zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle üreticilerin ömrünü tamamlayan elektrikli/elektronik ürünlerinin geri dönüşüm, geri kazanım ve parçalanabilirlik olanaklarını düşünerek tasarlanmaları hedeflenmektedir. WEEE Direktifi de ROHS Direktifi gibi 2003 tarihinden itibaren AB ülkeleri nezdinde yürürlüğe girmiştir.
Gelişmişlik Endeksi ve satın alma gücüyle doğrudan ilgili olan e-atık miktarı AB nezdinde kişi başı 14-24 kg’dır. AB’de yıllık toplam 24 milyon ton e-atık ortaya çıktığı ve anılan yönetmeliklere rağmen bu miktarın sadece 8 milyon tonunun geri dönüşüme tabi tutulabildiği bilinmektedir. AB, geri dönüşüm miktarını arttırmak amacıyla WEEE Yönetmeliği’ni revize edecek çalışmalara devam etmektedir. 

Ülkemizde miktarı günden güne artan e-atıkların yönetimi büyük önem teşkil etmektedir. Türkiye’de yasal adım, 22 Mayıs 2012 tarihinde atılmıştır ve “Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği” yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmeliğin amacı; elektrikli ve elektronik eşyaların üretiminden nihai bertarafına kadar, çevre ve insan sağlığının korunması amacıyla elektrikli ve elektronik eşyalarda bazı zararlı maddelerin kullanımının sınırlandırılması, bu sınırlandırmalardan muaf tutulacak uygulamaların belirlenmesi, elektrikli ve elektronik eşyaların ithalatının kontrol altına alınması, elektrikli ve elektronik atıkların oluşumunun ve bertaraf edilecek atık miktarının azaltılması için yeniden kullanım, geri dönüşüm, geri kazanım yöntem ve hedeflerine ilişkin hukuki ve teknik esasları düzenlemektir. Bu Yönetmelik kapsamında Çevre Bakanlığının, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerinin, Belediyelerin, Elektrikli ve Elektronik Eşya (EEE) Üreticilerinin, EEE Dağıtıcılarının, Tüketicilerin, AEEE İşleme Tesislerinin görev, yetki ve sorumlulukları detaylı bir şekilde yer almaktadır. Elektronik atık üreticilerine ait sorumlulukların yürürlüğe girmesi için 1 yıllık bir süre bulunmaktadır.

Ön plana çıkan sorumluluklar kabaca şöyledir :

Belediyeler, nüfus sayılarına orantılı olarak belirlenmiş tarihlere kadar toplama merkezleri oluşturmak ve kendi sınırları içerisinde toplama işlemi organize etmek.

EEE Üreticileri, yönetmelikte belirtilen yıllara ve kategorilere göre kişi başına belli miktarlarda atık toplanmasını sağlamak.

Tüketiciler, AEEE’lerin evsel atıklardan ayrı olarak biriktirilmesinden ve oluşturularak toplama merkezlerine ulaştırmak veya ulaştırılmasını sağlamak.

AEEE İşleme tesisleri, uygun yöntem ve teknolojileri kullanmak, Çevre İzin ve Lisansı almak, tesise gelen atık miktarını ve geri dönüşüm ve/veya geri kazanım miktarlarını Çevre Bakanlığı’na bildirmek.